Cách bao sái bàn thờ đúng truyền thống Việt – 7 bước

Bao sái bàn thờ là gì

Nếu bạn mới nghe hai chữ này lần đầu thì đây là gốc của nó. Bao sái là từ Hán Việt, nghĩa là lau chùi dọn dẹp.

Trong nếp nhà người Việt, bao sái bàn thờ là việc vệ sinh kỹ bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ Phật, kèm nghi thức xin phép trước và báo cáo sau. Phần vệ sinh thì ai cũng làm được, phần nghi thức mới là chỗ cần biết cho đúng.

Nhiều nhà quen gọi là lau bàn thờ hay dọn bàn thờ. Cách gọi nào cũng được, chỉ khác là bao sái bàn thờ thường chỉ lần dọn lớn trong năm, còn lau bụi hằng tuần thì gọi đơn giản là lau.

Bạn cũng hay thấy hai chữ ban thờ trên mạng. Đó là cách viết quen ở một số vùng, ý vẫn là nơi đặt bát hương và đồ thờ trong nhà.

Nguồn: Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt · Wikipedia

Khi nào nên bao sái bàn thờ

Trong năm có ba dịp người Việt thường làm bao sái bàn thờ quy mô lớn, cộng một nhịp nhỏ làm quanh năm.

Về ngày giờ, người xưa hay chọn buổi sáng và tránh giờ trưa. Đây là tập quán vùng miền chứ không có quy định chung, nên bạn cứ chọn lúc nhà cửa yên tĩnh và mình thong thả nhất.

Chuẩn bị trước khi bao sái bàn thờ

Bạn chuẩn bị đủ trước thì lúc làm không phải chạy đi chạy lại. Đây là những thứ cần cho một lần bao sái bàn thờ đầy đủ.

Người làm nên tắm rửa trước, mặc quần áo gọn gàng. Không cần trang trọng quá, chỉ cần sạch sẽ và thong thả. Nếu nhà đông người, bạn nên phân công sẵn ai lau gì để khỏi vướng nhau.

Bảy bước bao sái bàn thờ

Bảy bước bao sái bàn thờ dưới đây đi theo đúng thứ tự, bạn làm lần lượt từ trên xuống.

Bước một: thắp nhang khấn xin

Trước khi chạm vào bất cứ thứ gì, thắp một nén nhang, chắp tay xin phép ông bà cho dọn dẹp. Lời khấn không cần văn hoa, nói rõ tên mình, xin phép bao sái, và mong được chứng giám là đủ.

Đợi nhang cháy khoảng hai phần ba rồi bạn bắt đầu.

Bước hai: hạ đồ thờ xuống

Trải một tấm khăn sạch xuống bàn hoặc chiếu, rồi lần lượt hạ đồ thờ từ ngoài vào trong: mâm bồng và đĩa hoa quả trước, rồi đèn, bình hoa, lư xông và đế cắm nhang.

Bát hương hạ xuống sau cùng, đặt lên chỗ khăn sạch nhất. Đừng để trực tiếp xuống sàn.

Bước ba: lau bát hương

Đây là bước cần cẩn thận nhất trong cả quy trình bao sái bàn thờ, và cũng là chỗ bên mình được hỏi nhiều nhất.

Nhúng khăn vào nước lau, vắt cho thật ráo rồi lau nhẹ mặt ngoài bát hương. Lau theo một chiều, đừng chà xát.

Không đổ tro ra ngoài, không khuấy tro bên trong. Nhiều nhà tiện tay đổ tro đi thay tro mới, đây là chỗ nên tránh vì trong nếp nhà Việt, bát hương là nơi ông bà ngự.

Lau xong đặt bát hương lên khăn khô, để khô tự nhiên.

Ngày 23 tháng Chạp mà nhiều nhà chọn làm bao sái bàn thờ chính là ngày cúng ông Công ông Táo, một tục lệ có từ lâu trong đời sống người Việt.

Nguồn: Tết ông Công ông Táo · Wikipedia

Bước bốn: lau bài vị và đồ thờ

Bài vị lau bằng khăn ẩm vắt ráo, dùng ít nước thôi vì gỗ dễ nứt. Đèn, bình hoa, đĩa, mâm bồng thì rửa bằng nước ấm rồi lau khô.

Lư xông bằng sứ hay bằng đồng thì bạn lau riêng, tránh va chạm với đồ khác.

Bước năm: lau mặt bàn thờ và xung quanh

Đồ đã hạ hết thì lau kỹ mặt bàn thờ. Bàn thờ gỗ mộc dùng nước lá bưởi hoặc nước gừng pha loãng. Bàn thờ sơn son thếp vàng thì lau nhẹ tay bằng khăn ẩm, tránh nước đọng.

Lau luôn tường phía sau, trần phía trên và sàn dưới chân. Bao sái là dọn cả khu vực thờ chứ không riêng mặt bàn.

Bước sáu: đặt lại đồ thờ

Đặt lại theo thứ tự ngược với lúc hạ xuống. Bát hương vào trước và vào chính giữa, đặt thẳng. Rồi tới lư xông và đế cắm, bình hoa hai bên, đèn và mâm bồng phía trước.

Bạn lùi lại nhìn tổng thể một lượt xem đã cân chưa, và còn chỗ trống để thắp nhang không.

Bước bảy: bày lễ và thắp nhang báo cáo

Bày hoa tươi và mâm trái cây, thắp ba nén nhang, khấn báo đã bao sái xong.

Đến đây là xong một lần bao sái bàn thờ đầy đủ. Bàn thờ sạch, hương thơm, nhà cũng nhẹ đi một chút.

Rút tỉa chân nhang thế nào cho đúng

Trong cả quy trình bao sái bàn thờ, đây là phần được hỏi nhiều nhất và cũng dễ làm sai nhất.

Rút tỉa chân nhang là bớt đi những chân nhang đã cắm đầy trong bát hương, chỉ giữ lại một số ít. Việc này thường làm cùng dịp bao sái bàn thờ cuối năm.

Cách làm:

• Rửa tay sạch, dùng tay rút chứ không dùng kẹp hay đũa
• Rút từng chân một, nhẹ nhàng, tránh làm tro bay hoặc lún xuống
• Giữ lại số lẻ — thường là 3, 5 hoặc 7 chân, tùy bát hương lớn nhỏ
• Giữ lại những chân ở giữa và còn thẳng, bỏ những chân xiêu vẹo ở rìa

Chân nhang rút ra thì hóa cùng vàng mã, hoặc đem thả ở gốc cây trong vườn. Đừng bỏ chung với rác sinh hoạt.

Tục thắp hương trên bàn thờ gia tiên gắn liền với nếp thờ cúng tổ tiên, một tín ngưỡng dân gian phổ biến khắp các vùng miền Việt Nam.

Nguồn: Bàn thờ gia tiên · Wikipedia

Về con số lẻ, đây là tập quán lâu đời chứ không phải quy định. Nhà bạn quen để bao nhiêu thì cứ giữ nếp cũ.

Bao sái bàn thờ Thần Tài có gì khác

Nhà nào có cửa hàng hoặc làm kinh doanh thường có thêm ban Thần Tài đặt sát đất, gần cửa ra vào. Cách bao sái bàn thờ Thần Tài về cơ bản giống ban gia tiên, chỉ khác ba chỗ.

Tượng lau riêng. Tượng Thần Tài và Ông Địa hạ xuống lau bằng khăn ẩm, nhiều nhà có nếp lau bằng nước lá bưởi hoặc nước gừng ấm rồi để khô hẳn mới đặt lại.

Vị trí giữ nguyên. Ban Thần Tài thường được đặt theo hướng chọn sẵn từ lúc khai trương, nên khi đặt lại bạn giữ đúng chỗ cũ, đừng xoay hướng.

Đồ cúng thay mới. Nước, hoa và trái cây trên ban Thần Tài thay thường xuyên hơn ban gia tiên, nên nhân dịp bao sái thì thay hết một lượt.

Bao sái xong nên làm gì tiếp

Bạn lau xong là coi như hết việc chính, nhưng còn hai việc nhỏ đáng làm nốt.

Mở cửa cho thoáng. Nước lá bưởi và nước gừng để lại hơi ẩm trên gỗ. Mở cửa sổ chừng một giờ cho khô hẳn rồi hãy đóng lại, gỗ bàn thờ bền hơn.

Xông một lượt. Sau khi bàn thờ khô, nhiều nhà có nếp xông nhẹ bằng bột hoặc dăm trầm đốt trên than, để hương đọng lại trong phòng. Việc này không bắt buộc, nhưng làm một lần vào dịp cuối năm thì gian thờ thơm được vài ngày.

Năm điều nhiều nhà làm sai

Bên mình nghe khách kể lại nhiều lần, gom thành năm điều để bạn tránh khi bao sái bàn thờ.

• Đổ hết tro trong bát hương. Đây là điều nên tránh nhất. Chỉ lau bên ngoài, tro giữ nguyên.
• Xê dịch bát hương khi lau mặt bàn. Nếu đã hạ xuống thì đặt lại đúng chỗ cũ, đừng đổi hướng.
• Dùng khăn cũ hoặc khăn lau nhà. Khăn cho bàn thờ để riêng, dùng xong cất riêng.
• Rút sạch chân nhang. Luôn giữ lại vài chân, thường là số lẻ.
• Làm vội cho xong. Bao sái nhanh quá thì dễ va đổ, mà cũng mất đi phần ý nghĩa.

Sau khi bao sái bàn thờ nên thắp nhang gì

Bàn thờ vừa lau xong, mùi nước lá còn thoảng. Đây là lúc hợp nhất để bạn thắp một nén nhang tử tế.

Nếu nhà bạn thắp hằng ngày thì nhang trầm hương dòng chân mộc có tăm là quen tay nhất, cắm bát hương hoặc lư đều được. Loại 30cm cháy khoảng 50 tới 60 phút, vừa một buổi lễ.

Nhà nào ở chung cư, phòng thờ kín, thì nhang trầm không tăm ít khói hơn hẳn vì không có lõi tre. Còn muốn xông cho cả gian phòng thơm lâu thì dùng nụ trầm hương đặt trong lư.

Nhang bên mình làm theo công thức 95% bột trầm và 5% bột bời lời làm keo kết dính tự nhiên.

Không pha keo cuốn tàn, không pha chất dẫn cháy, không pha chất tạo mùi hương. Nhờ vậy khói ít và không cay mắt, hợp cả với phòng thờ kín.

Muốn xông cả gian phòng sau khi lau xong thì dùng bột trầm hương hoặc dăm trầm đốt trên than.

Xem trọn dòng tại nhang trầm hương sạch, hoặc ghé lư xông trầm nếu bàn thờ nhà bạn còn thiếu đế cắm hay lư. Dịp cuối năm nhiều nhà cũng tìm quà tặng trầm hương để biếu ông bà.

Trầm bên mình lấy từ rẫy nhà ở Pleiku, chuyện đó kể ở bài nông trại dó bầu Pleiku. Muốn tự kiểm hàng trước khi mua thì xem cách phân biệt trầm hương thật giả.

Bạn quan tâm tuổi trầm ảnh hưởng thế nào tới mùi thì có bài tuổi trầm hương. Thích mùi thảo mộc hơn mùi trầm thì ghé nhang trầm thủ công.